Ekshumacja

Przepisy prawa normujące wymagania dotyczące ekshumacji zwłok i szczątków ludzkich:
  • 15 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t. j. Dz.U. z 2017 r., poz. 912 z późn. zm.);
  • rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001 r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi (Dz. U. Nr 153, poz.1783 ze zm.);
  • rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 marca 2011 r. w sprawie sposobu przechowywania zwłok i szczątków (Dz. U. Nr 75, poz. 405);
  • rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie wykazu chorób zakaźnych, których stwierdzenie zgonu wymaga szczególnego postępowania ze zwłokami osób zmarłych na te choroby (Dz. U. Nr 152, poz. 1742).
Czym jest ekshumacja ?

Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych nie definiuje pojęcia „ekshumacja”, jednakże

zgodnie ze słownikiem wyrazów obcych ekshumacja, od łac. śr. exhumatio, od ex „od, z”, humus „ziemia” oznacza wydobycie z ziemi pochowanych zwłok.

Ekshumacji dokonuje się zwykle po to, by przenieść zwłoki/szczątki w inne miejsce lub dokonać ich badania nakazanego przez sąd. Ekshumacja może być jednak wykonana nie tylko w tym celu. Wydobycie zwłok/szczątków z grobu wyłącznie w celu jego pogłębienia w istocie będzie również ekshumacją.

Co w przypadku urn z prochami ?

Za zwłoki uważa się ciała osób zmarłych i dzieci martwo urodzonych, bez względu na czas trwania ciąży. Natomiast za szczątki uważa się m.in. popioły powstałe w wyniku spopielenia zwłok. Do postępowania ze szczątkami ludzkimi stosuje się przepisy dotyczące postępowania ze zwłokami.

Co w przypadku „dochowania” ?
  • Grób nie może być użyty do ponownego pochówku przed upływem 20 lat (nie dot. grobów murowanych przeznaczonych na pomieszczenie zwłok więcej niż jednej osoby, a także chowania urn zawierających szczątki ludzkie powstałe w wyniku spopielenia)

Przepis art. 7 ust 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych wyraźnie stanowi o zakazie użycia grobu do ponownego chowania przed upływem 20 lat. Przywołany okres 20 lat jest to tzw. okres mineralizacji przed upływem którego, każda ekshumacja niesie ze sobą ryzyko zakażeń drobnoustrojami rozwijającymi się w zwłokach. Nie jest natomiast wykluczone użycie grobu do ponownego pochówku po upływie 20 lat od poprzedniego.

  • Użycie istniejącego grobu do ponownego pochówku - groby głębinowe - pochówek zwłok piętrowo w grobach ziemnych

„Dochowanie” ciała innej zmarłej osoby do istniejącego grobu istnieje wyłącznie w przypadku możliwości pogłębiania grobu (tzw. grób głębinowy) i musi być poprzedzone zgodą na przeprowadzenie ekshumacji zwłok/szczątków osoby zmarłej pochowanej wcześniej. Po ekshumacji dokonuje się pogłębienia grobu, a następnie dokonuje pochówku zachowując wymogi właściwe dla grobów głębinowych.

 

Kiedy ekshumacja jest dopuszczalna ?
Ekshumacja zwłok i szczątków jest dopuszczalna w okresie od 16 października do 15 kwietnia i powinna być przeprowadzana we wczesnych godzinach rannych.

Przy czym o terminie ekshumacji należy zawiadomić właściwego terenowo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, który sprawuje  nadzór nad ekshumacją. Ekshumacja osób zmarłych na choroby zakaźne, określone rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie wykazu chorób zakaźnych, których stwierdzenie zgonu wymaga szczególnego postępowania ze zwłokami osób zmarłych na te choroby, nie może być przeprowadzona przed upływem 2 lat od dnia zgonu (art. 15 ust. 3 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych) - do chorób tych zaliczona została: cholera, dur wysypkowy i inne riketsjozy, dżuma, gorączka powrotna, nagminne porażenia dziecięce, nosacizna, trąd, wąglik, wścieklizna, żółta gorączka i inne wirusowe gorączki krwotoczne.

Nadzór organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej nad ekshumacjami

Zgodnie z przepisem art. 21 ust 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych nadzór nad przestrzeganiem przepisów niniejszej ustawy oraz przepisów wykonawczych do ustawy sprawują starostowie, wójtowie, burmistrzowie (prezydenci miast) oraz właściwi miejscowo inspektorzy sanitarni.

Ze względu na ochronę zdrowia i życia ludzkiego, gdyż każda ekshumacja zwłok/szczątków, a szczególnie przed upływem okresu mineralizacji niesie ze sobą ryzyko zakażeń drobnoustrojami rozwijającymi się w zwłokach, a zatem jej dokonanie może być wykonane wyłącznie przy zachowaniu właściwego reżimu sanitarnego. W uzasadnionych przypadkach organ może odstąpić od nadzoru nad warunkami przeprowadzania ekshumacji.

 

Kto może wnioskować o przeprowadzenie ekshumacji ?

Ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana:

na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok po uzyskaniu zezwolenia właściwego inspektora sanitarnego

na zarządzenie prokuratora lub sądu

na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel

Jak uzyskać zezwolenie na przeprowadzenie ekshumacji ?

Aby uzyskać zezwolenie na przeprowadzenie ekshumacji należy złożyć umotywowany wniosek, do właściwego terenowo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego ze względu na miejsce pochówku osoby zmarłej skąd jej zwłoki bądź szczątki mają być ekshumowane. Druki wniosków o wydanie zezwolenia na ekshumację zwłok lub szczątków ludzkich znajdują się na stronach internetowych powiatowych stacji sanitarno - epidemiologicznych woj. zachodniopomorskiego w formie plików do pobrania.

Z ekshumacją wydobytych zwłok i szczątków związany jest nierozerwalnie ich transport do miejsc ponownego pochówku. W związku z czym sprawy ekshumacji i transportu wydobytych zwłok/szczątków załatwiane są łącznie.

Przewóz zwłok i szczątków: 

 

  • koleją, samolotami i statkami w granicach Rzeczypospolitej Polskiej,
  • poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku gdy zgon nastąpił na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
  • może nastąpić po uzyskaniu pozwolenia właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego (art. 14 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych)

Wniosek o wydanie zezwolenia na ekshumacje jest bezpłatny, gdyż jest zwolniony z opłaty skarbowej.

Z wnioskiem o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji może wystąpić uprawniony członek rodziny osoby zmarłej, z uwzględnieniem zgody wszystkich członków rodziny, którym przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych przyznaje prawo do pochowania zwłok, a mianowicie: pozostały małżonek, krewni zstępni, krewni wstępni, krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa, powinowaci w linii prostej do 1 stopnia.

Prawo pochowania zwłok przysługuje również osobom, które do tego dobrowolnie się zobowiążą (art. 10 ust. 2 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych).

Złożenie wniosku nie jest równoznaczne z uzyskaniem zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji. Złożony wniosek podlega weryfikacji przez właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego.

W tradycji Narodu Polskiego panuje bowiem niekwestionowany zwyczaj, że zwłoki (szczątki ludzkie) zasługują na najwyższy szacunek i poszanowanie. Oznacza to m.in. zakaz przenoszenia ich z miejsca na miejsce, o ile nie zachodzi przypadek przewidziany prawem. Nie należy ryzykować nieuzasadnionej ekshumacji i kolejnego pochówku zwłok (szczątków ludzkich), godziłoby to bowiem w przyrodzoną i niezbywalną godność człowieka, której poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych (art. 30 Konstytucji RP, wyrok  NSA II OSK 1383/10)

Zgoda na przeprowadzenie ekshumacji albo odmowa wydania takiej zgody następuje w drodze decyzji administracyjnej od której przysługuje odwołanie.

W celu uzyskania szczegółowych informacji dotyczących ekshumacji oraz przewozu zwłok i szczątków ludzkich należy wystąpić do właściwego Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego.