Borelioza z Lyme - charakterystyka i profilaktyka

Choroba nazywana również krętkowicą kleszczową, łac. borreliosis, jest chorobą wielonarządową
wywoływaną przez krętki z rodzaju Borrelia.
Nosicielami krętków są zakażone kleszcze z rodzaju Ixodes.

Ryzyko zakażenia ludzi patogenami przenoszonymi przez kleszcze zależy od regionu geograficznego oraz częstości występowania patogenów w rezerwuarze zwierzęcym i w kleszczach. Największą liczebność kleszczy stwierdza się na terenach leśnych, otwartych łąkach, nad brzegami rzek i jezior, na działkach i miejskich parkach. Są one aktywne przez cały rok nawet zimą.

Do ekspozycji na kleszcze dochodzi przeważnie w okresie wiosenno-letnim, natomiast wzrost zachorowań obserwuje się w okresie jesienno-zimowym.

! Zakażenie Borrelia burgdorferi sensu lato nie powoduje trwałej odporności !

Wg raportu PZH w Polsce od 1 stycznia do 31 grudnia 2018 roku odnotowano 20 139 zachorowań na boreliozę (współczynnik zapadalności 52,41 na 100 tys. mieszkańców), w analogicznym okresie 2017 roku odnotowano 21 514 zachorowań współczynnik zapadalności 55,99 na 100 tys. mieszkańców), a w 2016 roku odnotowano 21 200 zachorowań (współczynnik zapadalności 55,17 na 100 tys. mieszkańców).

W pierwszym półroczu 2019 roku w Polsce odnotowano 6 664 zachorowań na boreliozę (współczynnik zapadalności 17,35 na 100 tys. mieszkańców), w tym 92 przypadki neuroboreliozy (zapadalność – 0,24 na 100 tysięcy mieszkańców). W analogicznym okresie ubiegłego roku w Polsce zanotowano 7349 zachorowań na boreliozę (współczynnik zapadalności 19,13 na 100 tys. mieszkańców).

W woj. zachodniopomorskim w I półroczu 2019 r. zgłoszono 237 zachorowań na boreliozę (współczynnik zapadalności 13,93 na 100 tys. mieszkańców).

Jest to o 96 zachorowań mniej, niż w analogicznym okresie w 2018 r., kiedy to odnotowano 333 zachorowania (współczynnik zapadalności 19,52 na 100 tys. mieszkańców).

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych
w przebiegu klinicznym boreliozy z Lyme rozróżnia się dwa stadia:
Stadium I – borelioza wczesna:

1. wczesna (ostra) zlokalizowana infekcja:

  • rumień wędrujący (Erythema migrans – EM)
  • Borrelial lymphocytoma (dawniej chłoniak limfatyczny skóry – Lymphadenosis benigna cutis (LBC))

2. wczesna rozsiana infekcja:

  • rumień wędrujący mnogi
  • neuroborelioza przebiegająca najczęściej pod postacią: zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu, rdzenia, korzeni nerwowych, zapalenia nerwów obwodowych
  • boreliozowe ostre zapalenie stawów – Lyme arthritis (LA)
  • ostre zapalenie mięśnia sercowego – Lyme carditis (LC)
  • inne zmiany narządowe
Stadium II  – borelioza późna:
  • neuroborelioza manifestująca się jako zapalenie mózgu i rdzenia (Encephalomyelitis), zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu (Meningoencephalitis), neuropatie obwodowe i inne
  • boreliozowe ostre zapalenie stawów - Lyme arthritis (LA)
  • przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn (Acrodermatitis chronica actrophicans - ACA),

Podstawą rozpoznania choroby jest wystąpienie charakterystycznych objawów klinicznych oraz potwierdzenie ich badaniami serologicznymi (wyjątkiem jest wystąpienie rumienia wędrującego (EM) - pojawienie się tego symptomu nie wymaga diagnostyki laboratoryjnej i jest wskazaniem do natychmiastowej antybiotykoterapii). Diagnostyka serologiczna boreliozy powinna być dwuetapowa. Swoiste przeciwciała IgM i IgG, powinny być wykryte zarówno metodą immunoenzymatyczną (test ELISA), jak i techniką Western blot.

Produkcja przeciwciał IgM rozpoczyna się w około 3-4 tygodniu od zakażenia, ze szczytem w 6-8 tygodniu. Przeciwciała te mogą utrzymywać się nawet do 10 lat po skutecznym leczeniu. Natomiast produkcja przeciwciał IgG rozpoczyna się w 4-6 tygodniu od zakażenia, osiągając maksymalne stężenie w 4-6 miesiącu. Ich wysokie miano utrzymuje się najczęściej przez wiele lat po przebytej infekcji.

 

Profilaktyka Chorób Odkleszczowych wg Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych (PTEiLCZ)

polega na ochronie ciała przed kleszczami podczas przebywania w rejonach ich występowania , stosowaniu środków odstraszających kleszcze -repelentów, oraz odpowiednio wczesne mechaniczne ich usuwanie. Nie ma szczepionki chroniącej przed zachorowaniem na boreliozę. Profilaktyczne stosowanie antybiotyków po ukłuciu przez kleszcza nie jest zalecane w rutynowym postępowaniu jednak w indywidualnych, wyjątkowych przypadkach wielokrotnych pokłuć przez kleszcze, podczas pobytu w rejonie endemicznym występowania choroby, lekarz może zlecić podanie antybiotyku.

 

Zapobieganie występowaniu chorób odkleszczowych:
  • dokładne osłanianie kończyn górnych i dolnych np. poprzez zakładanie odzieży chroniącej przed kleszczem – koszulki z długimi rękawami i obcisłymi mankietami; pełne obuwie, z wysokimi cholewkami, wystającymi nad poziom trawy; spodnie z długimi i wąskimi nogawkami. Zaleca się także wpuszczenie nogawek spodni w skarpety.
  • używanie nakrycia głowy;
  • spryskiwanie odzieży i nieosłoniętych części ciała (zgodnie z zaleceniami producenta) repelentami – preparaty zawierające środki odstraszające kleszcze np. zawierające DEET (N,N-dietylo-3-metylbenzamid), a także stosowanie odpowiedniej odzieży ochronnej impregnowanej repelentami, zwłaszcza podczas pracy w rejonach leśnych i w polu;
  • dokładne oglądanie odzieży i całego ciała po powrocie do domu, w celu ewentualnego znalezienia i usunięcia kleszczy;
  • pranie i suszenie ubrań w wysokiej temperaturze;
  • usuwanie w prawidłowy sposób zauważonych na ciele kleszczy (nie należy do tego celu stosować tzw. domowych sposobów: używać tłuszczów, lakieru do paznokci, nie należy przypalać kleszcza i itp.);
  • odkażenie miejsca po usunięciu kleszcza

Szybkie dostrzeżenie i usunięcie kleszcza znacznie zmniejsza ryzyko przeniesienia się czynników zakaźnych i zachorowania.