Legioneloza - aktualne zagrożenie

Choroba zakaźna, rzadko rozpoznawana, niezaraźliwa wywołana zakażeniem bakteriami z rodzaju Legionella.

Choroba legionistów opisana została po raz pierwszy w 1977 r. w wyniku zbadania epidemii zapalenia płuc z wysoką śmiertelnością, która wystąpiła wśród uczestników Konwencji Legionu Amerykańskiego w Filadelfii w 1976 r.

Legionella to bakteria występująca powszechnie w niewielkiej liczbie w akwenach wodnych w środowisku takim jak rzeki, jeziora i inne zbiorniki wodne.

Z akwenów naturalnych przechodzi do zbiorników sztucznych (wodociągi w miastach, systemy wodne w pojedynczych budynkach itd.). Namnażaniu Legionelli sprzyja temperatura wody w przedziale 20-45°C, temperatura poniżej 20°C hamuje namnażanie się, ponadto bakteria ta nie jest zdolna przeżyć w wodzie utrzymywanej w temperaturze powyżej 60°C.

Drogi szerzenia:

Ludzie zakażają się chorobą legionistów poprzez układ oddechowy w wyniku inhalacji/wdychania aerozolu wodno-powietrznego zawierającego bakterie z rodzaju Legionella. Im mniejsze kropelki tym większe prawdopodobieństwo wywołania infekcji, nie stwierdzono natomiast szerzenia się choroby z człowieka na człowieka.

Zachorowania wywołane zakażeniem bakteriami z rodzaju Legionella mogą przebiegać pod postacią:
Choroby legionistów

poważna forma zapalenia płuc, często z towarzyszącymi objawami uszkodzenia wielu narządów, o śmiertelności na poziomie 10-15 %. Typowe objawy tej choroby obejmują: objawy grypopodobne, kaszel, zapalenie płuc, ponadto u ok. 50% chorych występuje biegunka i oznaki splątania. Okres wylęgania wynosi zwykle 2-10 dni, może się jednak wydłużyć do 3 tygodni u osób z obniżoną odpornością.

Choroby legionistów bez objawów zapalenia płuc

m.in. grypopodobna gorączka Pontiac. Okres wylęgania wynosi 12-48 godz. i objawia się jako choroba grypopodobna trwająca kilka dni. Zapadalność jest o wiele wyższa niż w chorobie legionistów - do 95% osób narażonych na zakażenie.

W celu odpowiedniej diagnozy legionelozy poza stwierdzeniem objawów należy przeprowadzić badania laboratoryjne. Najszybszą i najczęściej używaną metodą jest badanie antygenu w próbkach moczu w ostrej fazie choroby.

Potencjalne źródła infekcji:
  • Systemy gorącej wody;
  • Wieże chłodnicze i skraplacze wyparne;
  • Baseny SPA, naturalne sadzawki, źródła termiczne;
  • Fontanny, zraszacze;
  • Urządzenia do terapii oddechowej;
  • Myjnie samochodowe;
  • Urządzenia chłodzone wodą
Czynniki ryzyka infekcji:
  • Wiek ≥ 40 lat;
  • Płeć męska;
  • Wysokie spożycie alkoholu;
  • Choroby przewlekłe;
  • Niedobory immunologiczne, przeszczep organów;
  • Palenie wyrobów tytoniowych, także w przeszłości;
  • Czynniki ryzyka związane z zakwaterowaniem podróżnych (np.: korzystanie z basenów, jacuzzi, gorących pryszniców, zabiegów inhalacji)
Nadzór nad legionelozą:

We wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej istnieje ustawowy obowiązek zgłaszania i rejestracji choroby legionistów. W ramach nadzoru nad tą chorobą funkcjonuje Europejska Sieć Nadzoru Nad Chorobą Legionistów (ELDSNet), której głównym celem jest wykrywanie, kontrola i zapobieganie pojedynczym przypadkom, zakażeniom grupowym i ogniskom choroby legionistów w krajach UE. Następstwem wykrycia zakażenia grupowego/ogniska jest poinformowanie wszystkich członków ELDSNet o miejscu zakwaterowania chorych oraz umieszczenie danych dotyczących hotelu w publicznej części strony ELDSNet.

Nadzór nad jakością ciepłej wody:

Kompleksowa kontrola jakości ciepłej wody, w tym wykonywanie systematycznych badań próbek wody pozwala na zmniejszenie ryzyka zakażeń spowodowanych przez bakterie
z rodzaju Legionella.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2017 r., poz. 2294) zarządcy lub właściciele budynków, w których w trakcie użytkowania wytwarzany jest aerozol wodno-powietrzny przeprowadzają badania ciepłej wody z minimalną częstotliwością pobierania próbek oraz postępują zgodnie z procedurą postępowania w zależności od wyników badania bakteriologicznego.

 

Źródło:

  • Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, Europejska Sieć Nadzoru na Chorobą Legionistów (ELDSNet). Procedury operacyjne. Sztokholm: EDC, 2012;
  • Choroby zakaźne i pasożytnicze - epidemiologia i profilaktyka. Pod red.: Baumann-Popczyk A., Sadkowska-Todys M., Zieliński A. Wydawnictwo α-medica press. Bielsko-Biała 2014;
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2017 r., poz. 2294)