BIP GOV
BIP Książeczki zdr..enia szpitalne Karbapenemazy typu KPC - wytyczne

Karbapenemazy typu KPC - wytyczne

Wytyczne postępowania w przypadku wykrycia szczepów pałeczek z rodziny Enterobacteriaceae wytwarzających karbapenemazy typu KPC (ang. Klebsiella pneumoniae carbapenemase).

Co to są karbapenemazy typu KPC?

Są to enzymy (β-laktamazy) hydrolizujące wszystkie karbapenemy (imipenem, meropenem, ertapenem, doripenem), a więc antybiotyki uważane do niedawna za leki „ostatniej szansy” w leczeniu zakażeń wywoływanych przez pałeczki Gram-ujemne, a także wszystkie pozostałe antybiotyki β-laktamowe (penicyliny, cefalosporyny
i aztreonam). Enzymy te są stosunkowo słabo hamowane przez inhibitory β-laktamaz (kwas klawulanowy, sulbaktam, tazobaktam), przez co połączenia inhibitorów z β-laktamami nie znajdują żadnego zastosowania. KPC stanowią najniebezpieczniejszy z dotychczas opisanych mechanizmów oporności bakterii chorobotwórczych na leki, ponieważ:

  1. brak jest antybiotyków o udowodnionej skuteczności w leczeniu zakażeń wywołanych przez szczepy wytwarzające KPC
  2. brak jest antybiotyków w II i III fazie badań klinicznych, które mogłyby być skuteczne w leczeniu tych zakażeń, przez co nie należy się spodziewać nowego leku w ciągu najbliższych 10 lat
  3. oprócz KPC szczepy bakterii często wytwarzają też inne β-laktamazy, np. ESBL, co podnosi ich poziom oporności na β-laktamy
  4. oporności na β-laktamy z reguły towarzyszy oporność na inne antybiotyki - większość aminoglikozydów, fluorochinolony, kotrimoksazol, tetracykliny
  5. zakażeniom wywołanym przez szczepy KPC+ towarzyszy wysoka śmiertelność (np. w przypadku Klebsiella pneumoniae KPC+ może sięgać 50%)
  6. szczepy K. pneumoniae KPC+ mogą posiadać podwyższony potencjał epidemiczny; zidentyfikowano szczep, tzw. K. pneumoniae ST258 KPC+, szybko rozprzestrzeniający się w USA, Izraelu, Grecji, Polsce, krajach skandynawskich iin., określany mianem szczepu „hiperepidemicznego”
  7. geny kodujące karbapenemazy KPC są zlokalizowane na plazmidach, co ułatwia ich przekazywanie od szczepu do szczepu bakteryjnego; zjawiska takiego przekazywania zostały już zaobserwowane w badaniach
  8. K. pneumoniae i inne pałeczki Enterobacteriaceae KPC+ są niezwykle trudne do eradykacji ze względu na rezerwuar w przewodzie pokarmowym, w którym mogą utrzymywać się niezauważone przez długi czas
  9. K. pneumoniae jest drobnoustrojem otoczkowym, a więc szczególnie niebezpiecznym u noworodków i niemowląt, a także u osób w podeszłym wieku.
  10. stosunkowo trudna jest identyfikacja szczepów Enterobacteriaceae KPC+ w laboratorium mikrobiologicznym.

Szczepy K. pneumoniae KPC+ są zazwyczaj wrażliwe jedynie na kolistynę, tygecyklinę, gentamicynę i niekiedy amikacynę. Jednak brak jest badań klinicznych udowadniających skuteczność tych antybiotyków w leczeniu zakażeń wywołanych przez szczepy KPC+. Są one stosowane na ratunek („salvage therapy”) z powodu braku opcji terapeutycznych o udowodnionej skuteczności. Izoluje się już też szczepy KPC+ o jeszcze bardziej zawężonej wrażliwości, co świadczy o ich postępującej ewolucji w środowiskach klinicznych.
Karbapenemazy KPC najczęściej obserwujemy u K. pneumoniae, a następnie u Klebsiella oxytoca, Enterobacter spp., rzadziej u innych pałeczek Enterobacteriaceae (np. Escherichia coli, Citrobacter freundii, Serratia marcescens, Salmonella enterica). Ostatnio opisano pojawienie się KPC też u pałeczek Pseudomonas (P. aeruginosa i P. putida).

Wiele informacji podanych wyżej odnosi się również do szczepów pałeczek Gram ujemnych wytwarzających inny rodzaj karbapenemaz, tzw. MBL. Główną różnicą jest fakt, że w zdecydowanej większości krajów, w tym Polsce, MBL są wytwarzane przede wszystkim przez pałeczki P. aeruginosa. Rozprzestrzenienie się w środowisku szpitala szczepów P. aeruginosa MBL+ oraz pojawienie się w nim szczepów Enterobacteriaceae (zwłaszcza K. pneumoniae) MBL+ stanowią również sytuacje wysokiego zagrożenia epidemiologicznego w szpitalu.

Jakie kroki należy podjąć w celu niedopuszczenia do szerzenia się szczepów bakteryjnych wytwarzających karbapenemazy?

W związku z pandemicznym charakterem rozprzestrzeniania się szczepów KPC+ następujące działania muszą natychmiast być podjęte w każdym szpitalu, aby nie dopuścić do rozprzestrzeniania tych szczególnie niebezpiecznych patogenów.

I.  Wczesne wykrywanie

Kluczowym elementem strategii jest jak najszybsze wykrycie w szpitalu (oddziale) pierwszego szczepu wytwarzającego karbapenemazę KPC (tzn. index case) celem wdrożenia na czas właściwych procedur kontroli zakażeń i niedopuszczenia do jego rozprzestrzenienia w środowisku.

1. Laboratorium mikrobiologiczne

  1. Każde mikrobiologiczne laboratorium diagnostyczne musi natychmiast wdrożyć metodykę wykrywania karbapenemaz KPC (i innych karbapenemaz, tzn. MBL).
  2. Metodyka wykrywania karbapenemaz typu KPC (i MBL) i jej interpretacja jest opisana i dostępna dla wszystkich na stronie internetowej Krajowego Ośrodka Referencyjnego d/s Lekowrażliwości Drobnoustrojów (KORLD) – www.korld.edu.pl
  3. Laboratorium musi opracować i wdrożyć system zapewniający natychmiastowe powiadamianie zespołu kontroli zakażeń o wszystkich izolatach pałeczek Enterobacteriaceae niewrażliwych na karbapenemy.
  4. Laboratorium jest ustawowo zobowiązane do przesłania szczepu podejrzanego o wytwarzanie karbapenemaz KPC (lub MBL) do KORLD (wraz z wypełnioną ankietą) celem potwierdzenia mechanizmu oporności za pomocą metod referencyjnych.
  5. Laboratorium powinno przechowywać szczep do czasu uzyskania wyniku z KORLD.

II. Kontrola zakażeń

W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia obecności szczepu bakteryjnego wytwarzającego KPC należy wdrożyć aktywne monitorowanie bakteriologiczne osób, które miały kontakt z pacjentami KPC-dodatnimi, w tym pacjentów i personel.
Pacjenci skolonizowani lub zakażeni powinni być poddani natychmiastowej izolacji kontaktowej. Do opanowania sytuacji może być konieczne oddelegowanie personelu wyłącznie do tych chorych.

Wszystkie oddziały, zwłaszcza intensywnej opieki medycznej, powinny przejrzeć dokumentację mikrobiologiczną z ostatnich 6-12 miesięcy w celu stwierdzenia, czy w placówce były izolowane szczepy Enterobacteriaceae (zwłaszcza K. pneumoniae) o obniżonej wrażliwości na karbapenemy, u których nie prowadzono oznaczania karbapenemaz. Mogą one świadczyć o wystąpieniu nierozpoznanych wcześniej przypadków zakażeń lub kolonizacji takimi szczepami. Jeśli analiza ta zidentyfikuje takie przypadki, powinno zostać przeprowadzone tzw. Badanie punktowe (PPS – ang. point prevalence survey) w najbardziej zagrożonych obszarach szpitala (oddziały intensywnej terapii oraz oddziały, w których zużycie antybiotyków jest wysokie) w celu wykrycia lub wykluczenia obecności szczepów
KPC+. Badanie PPS powinny też przeprowadzić oddziały, w których odnotowano wcześniej potwierdzone przypadki zakażeń KPC+. Badanie polega na pobraniu w ciągu 1-2 dni wymazu z odbytu na posiew od wszystkich pacjentów i personelu oddziału.

Jeśli w szpitalu wykryje się szczep(y) KPC+ w jednym lub więcej posiewach lub jeśli badanie PPS wykaże nierozpoznany przypadek kolonizacji, powinno zbadać się możliwość transmisji krzyżowej szczepu w szpitalu poprzez:

  1. pobranie posiewów kontrolnych od pacjentów mających kontakt epidemiologiczny z osobami zakażonymi szczepami KPC+ (np. pacjentami tego samego oddziału lub pacjentami będącymi pod opieką tego samego personelu medycznego)
  2. kontynuację regularnego wykonywania posiewów kontrolnych (tj. cotygodniowo) do momentu, aż przestaną pojawiać się nowe przypadki kolonizacji lub zakażenia,
  3. w sytuacji niestwierdzenia transmisji w kolejnym posiewie kontrolnym, rozważanie zmiany strategii kontroli w kierunku przeprowadzania okresowych badań PPS na oddziałach wysokiego ryzyka.

Podstawowe posiewy w przypadku badań kontrolnych to wymazy z odbytu (próbki kału), a u chorych z grup ryzyka powinno się wykonywać posiewy plwociny, moczu, miejsc wprowadzenia cewników naczyniowych itp.

Na oddziałach (w szpitalach), gdzie występowanie szczepów KPC+ ma charakter endemiczny, muszą być wprowadzone szczególnie restrykcyjne zasady postępowania. Eradykacja tych szczepów jest możliwa, ale wymaga znacznie wyższych środków finansowych i wysiłku całego personelu szpitala. Standardowe procedury mogą okazać się niewystarczające, by zapobiec dalszej transmisji.

Prof. dr hab. n. med. Waleria Hryniewicz
Dr hab. n. med. Marek Gniadkowski

Powrót do góry strony Ilość wyświetleń: 17907
  • Data opublikowania : 2011-10-19 13:32:57
  • Data ostatniej modyfikacji : 2013-05-21 12:23:22
  • Informację wprowadził : Szewczyk Marcin
  • Odpowiedzialny za treść : Misiewicz Anna
  • Podmiot udostępniający informację : Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny

Pobierz Acrobar Reader https://get.adobe.com/pl/reader/ do prawidłowego odczytywania treści zamieszczonych plików.

Zgodność z rozporządzeniem: W sprawie minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych

Projekt i wykonanie: WSSE Szczecin, Sekcja Informatyki; telefon 91 462 40 60 w 159

Wszystkie prawa zastrzeżone © 2011-2013

Wersja serwisu 0.1.12, Problemy, uwagi bądź propozycje proszę zgłaszać na adres: wsse.szczecin@pis.gov.pl

X
Ta strona używa cookie i innych technologii. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.